Czym jest przetoka okołoodbytnicza
Przetoka okołoodbytnicza to przewlekły, nieprawidłowy kanał, który łączy wnętrze kanału odbytu z powierzchnią skóry w jego okolicy. Najczęściej powstaje w wyniku zakażenia gruczołu odbytowego i rozwinięcia się ropnia, który po opróżnieniu lub drenażu pozostawia trwały kanał. Ten kanał umożliwia odpływ treści zapalnej lub ropnej, co powoduje charakterystyczne objawy utrzymujące się lub nawracające przez długi czas.
Jakie są charakterystyczne objawy przetoki okołoodbytniczej?
Podstawowym i najbardziej rozpoznawalnym objawem jest nawracający lub stały wyciek z niewielkiego otworu przy odbycie. Wydzielina może być ropna, krwista, nieprzyjemnie pachnąca, a czasem zawierać domieszkę kału, co świadczy o połączeniu z kanałem odbytu. Towarzyszy temu zazwyczaj ból lub tkliwość okolicy odbytu, który może nasilać się podczas siedzenia lub wypróżniania.
Dodatkowo często występuje podrażnienie i zaczerwienienie skóry wokół otworu zewnętrznego, a także okresowy obrzęk. Objawy te mają tendencję do ustępowania i powracania, co wynika z czasowego zamknięcia ujścia przetoki i gromadzenia się wydzieliny pod skórą. Po ponownym otwarciu otworu pojawia się wyciek i chwilowa ulga.
Jak odróżnić przetokę od ropnia okołoodbytniczego?
Ważne jest rozróżnienie między przewlekłą przetoką a ostrym ropniem okołoodbytniczym. Ropień objawia się nagłym, silnym bólem, bolesnym guzem, zaczerwienieniem skóry i często podwyższoną temperaturą ciała. Jest to stan wymagający pilnej interwencji chirurgicznej.
Z kolei przetoka zazwyczaj manifestuje się długotrwałym lub nawracającym sączeniem ropy z otworu skórnego, bez gwałtownego nasilenia objawów. Jednak pojawienie się gorączki, narastającego obrzęku i silnego bólu może wskazywać na współistniejący ropień lub aktywne zakażenie, co wymaga bezzwłocznej konsultacji lekarskiej.
Co może wskazywać na przetokę w wywiadzie lekarskim?
Częstym elementem w historii choroby jest wcześniejsze wystąpienie ropnia okołoodbytniczego, który został nacięty i zdrenowany. Po pozornym wygojeniu ropnia może ujawnić się przetoka, dając charakterystyczne objawy po kilku tygodniach lub miesiącach.
Wśród mniej typowych objawów wymienia się krwawienie z odbytu, ból przy oddawaniu moczu oraz trudności z utrzymaniem stolca. Nasilenie tych dolegliwości zależy m.in. od przebiegu kanału przetoki, jego rozgałęzień oraz ewentualnego zablokowania odpływu wydzieliny.
Jakie znaczenie ma choroba Leśniowskiego-Crohna w diagnostyce przetoki?
U osób z chorobą Leśniowskiego-Crohna ryzyko powstawania przetok jest wyższe, a ich przebieg często bardziej skomplikowany. W takich przypadkach konieczna jest szczegółowa ocena przyczynowa, a leczenie wymaga współpracy zespołu specjalistów, w tym chirurga kolorektalnego i gastroenterologa. Podobnie jak w przypadku ganglion na stopie, nawracające przetoki, liczne kanały lub inne objawy zapalne jelit powinny skłonić do pogłębionej diagnostyki.
Jak przebiega diagnoza przetoki okołoodbytniczej?
Rozpoznanie ustala lekarz na podstawie wywiadu oraz badania okolicy odbytu. W standardowym badaniu można wykonać palpację palcem przez odbytnicę oraz anoskopię w celu oceny ujścia wewnętrznego przetoki. Obserwacja skóry może ujawnić niewielki otwór, zaczerwienienie, bliznę lub ziarninę.
W przypadku przetok złożonych, nawrotowych lub trudnych do zlokalizowania, stosuje się dodatkowe badania obrazowe takie jak rezonans magnetyczny (MRI) miednicy lub USG endoanalne. MRI miednicy pozwala na precyzyjne mapowanie kanału przetoki i jego relacji z mięśniami zwieraczy, co jest istotne przy planowaniu leczenia oszczędzającego ich funkcję.
Co warto wiedzieć o przebiegu i leczeniu przetoki?
Mechanizm powstawania przetoki często zaczyna się od zakażenia gruczołu w kanale odbytu i rozwoju ropnia. Gdy ropień zostaje opróżniony lub zdrenowany, utrzymujący się kanał łączący źródło zakażenia ze skórą staje się przewlekłą przetoką.
Przewlekły stan zapalny utrzymuje otwór zewnętrzny i powoduje sączenie, ale kiedy ujście się zamyka, wydzielina gromadzi się pod skórą, co wywołuje bolesny obrzęk. Po ponownym otwarciu ujścia pojawia się wyciek i ulga w dolegliwościach.
Około 30–70% osób z ropniem odbytu ma przetokę już w chwili rozpoznania, a u pozostałych 30–50% rozpoznanie przetoki pojawia się w kolejnych miesiącach lub latach. Warto mieć na uwadze, że przetoka jest około dwukrotnie częstsza u mężczyzn.
Przykładowo, pacjent po drenażu ropnia, u którego po kilku tygodniach nawraca obrzęk i sączenie ropy z niewielkiego otworu przy odbycie, powinien zostać dokładnie zbadany pod kątem przetoki. Natomiast gorączka i gwałtowny ból wymagają natychmiastowej konsultacji medycznej ze względu na ryzyko obecności ropnia.
Materiały źródłowe
- https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anal-fistula/symptoms-causes/syc-20352871
- https://fascrs.org/Web/Web/Patients/Diseases-and-Conditions/A-Z/Abscess-and-Fistula-Expanded-Information.aspx
- https://www.ascrsu.com/ascrs/view/ASCRS-Evidence-Based-Guidelines-and-Expert-Consensus/3982014/9/Management_of_Anorectal_Abscess_Fistula_in_Ano_and_Rectovaginal_Fistula__2022_
- https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/14466-anal-fistula
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK557517/